Wśród zbiorów Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu natrafiono na niezwykle cenne źródło dla badaczy historii polskiej muzyki i teatru. W trakcie przeglądu niepozornej partytury teatralnej odkryto, że zawiera ona pierwszy znany kompletny rękopis nutowy „Mazurka Dąbrowskiego”, datowany na początek XIX wieku. Znalezisko to rzuca nowe światło na obecność tej narodowej pieśni w kulturze muzycznej tamtych czasów.
Zapomniane archiwum zaskakuje badaczy
Przechowywane od kilku dekad w Bibliotece Raczyńskich archiwalne materiały Teatru Polskiego zawierały zarówno teksty dramatyczne, jak i zapisy nutowe. Przez lata nie budziły większego zainteresowania, aż do zmian kadrowych w 2022 roku. Nowa dyrekcja placówki, zainspirowana ideą odnawiania i popularyzacji zapomnianych dzieł, zdecydowała o szczegółowej inwentaryzacji tych zasobów. Projekt badawczy, realizowany pod hasłem „Spotkanie z Arcydźwiękiem”, okazał się kluczowy – to właśnie wtedy udało się trafić na nieoczekiwane odkrycie.
Szczegóły odkrycia – śladami narodowej pieśni
Dogłębna analiza partytur towarzyszących sztuce „Kościuszko nad Sekwaną” przeprowadzona przez dr Magdalenę Komosę oraz kompozytora Mariusza Matuszewskiego zaowocowała natrafieniem na piąty numer w zbiorze, posiadający rozpoznawalną melodię „Mazurka Dąbrowskiego”. Zapis ten pochodzi z 1821 roku i stanowi najstarszy kompletny rękopis nutowy tego utworu odnotowany w polskich zbiorach. Badacze podkreślili, że odnalezienie tak ważnej kompozycji w materiale teatralnym było całkowitym zaskoczeniem i pokazuje, jak istotną rolę pełniły archiwa muzyczne w rozwoju kultury narodowej.
Muzyka jako nieodłączny element XIX-wiecznego teatru
W epoce XIX wieku muzyka nie była wyłącznie tłem dla wydarzeń scenicznych. W wielu przedstawieniach tworzono dedykowane utwory, dostosowane do możliwości orkiestr liczących nawet kilkudziesięciu muzyków. Praktyka ta wpływała również na teksty śpiewanych utworów – często podlegały one zmianom, by dostosować się do wymogów cenzury. Takie okoliczności tłumaczą, dlaczego w odnalezionym rękopisie zabrakło oryginalnych słów Józefa Wybickiego, mimo zachowania charakterystycznej melodii.
Nowe perspektywy – odkrycie, które inspiruje
Biblioteka Raczyńskich nie zaprzestaje na samym znalezisku. W związku z odkryciem przygotowywane jest wyjątkowe wydarzenie kulturalne: 10 listopada, tuż przed obchodami Narodowego Święta Niepodległości, w zabytkowych wnętrzach biblioteki planowana jest prezentacja sztuki „Kościuszko nad Sekwaną”. Publiczność będzie miała niepowtarzalną okazję przyjrzeć się, jak wyglądały spektakle muzyczne sprzed dwóch stuleci, poznając zarówno autentyczną muzykę, jak i realia teatru tamtej epoki. Organizatorzy zapowiadają wkrótce szczegóły wydarzenia, które ma przyciągnąć miłośników historii, kultury oraz wszystkich zainteresowanych dziejami hymnu narodowego.
Źródło: Urząd Miasta Poznania